Chuyển đến nội dung chính

 ·  Tác giả: Nguyễn Thị Thùy Linh  ·  Tham vấn bởi: Luật sư Nguyễn Văn Thành  ·  Chấm dứt hợp đồng  ·  13 phút đọc

Rủi ro khi công ty chấm dứt hợp đồng lao động trái luật

Nhận diện rủi ro, tranh chấp pháp lý khi công ty chấm dứt hợp đồng lao động trái luật với người lao động và giải pháp phòng tránh an toàn cho doanh nghiệp.

Nhận diện rủi ro, tranh chấp pháp lý khi công ty chấm dứt hợp đồng lao động trái luật với người lao động và giải pháp phòng tránh an toàn cho doanh nghiệp.

Trong quá trình quản trị nhân sự và vận hành doanh nghiệp, chấm dứt hợp đồng lao động là hoạt động thường xuyên phát sinh, đặc biệt trong các trường hợp tái cơ cấu tổ chức, thay đổi phương án kinh doanh, điều chỉnh nhân sự hoặc xử lý người lao động không đáp ứng yêu cầu công việc.

Tuy nhiên, việc chấm dứt hợp đồng lao động không đơn thuần phụ thuộc vào nhu cầu quản trị của doanh nghiệp mà phải tuân thủ các điều kiện, căn cứ và trình tự theo quy định pháp luật. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp phát sinh tranh chấp do áp dụng không đúng căn cứ chấm dứt, vi phạm thời hạn báo trước hoặc không có đầy đủ hồ sơ chứng minh tính hợp pháp của quyết định.

Việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật không chỉ khiến doanh nghiệp phải bồi thường cho người lao động mà còn có thể dẫn đến xử phạt hành chính, tranh chấp kéo dài và ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu tuyển dụng.

Bài viết dưới đây phân tích những rủi ro pháp lý khi doanh nghiệp chấm dứt hợp đồng lao động trái luật, các nghĩa vụ phải thực hiện và giải pháp kiểm soát rủi ro theo quy định pháp luật hiện hành.

1. Thế nào là chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật?

Theo Điều 39 Bộ luật Lao động 2019, đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật là trường hợp đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động không đúng quy định tại các Điều 36, 37 và 38 của Bộ luật này.

Công ty chấm dứt hợp đồng lao động trái luật

Theo đó, doanh nghiệp có thể bị xác định là đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật nếu vi phạm các điều kiện về căn cứ chấm dứt, thời hạn báo trước hoặc thực hiện việc chấm dứt trong những trường hợp pháp luật không cho phép.

1.1. Không có căn cứ pháp lý để đơn phương chấm dứt hợp đồng

Theo khoản 1 Điều 36 Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động chỉ được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng trong những trường hợp luật định, chẳng hạn:

• Người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc theo hợp đồng lao động, căn cứ tiêu chí đánh giá trong quy chế của doanh nghiệp.

• Người lao động bị ốm đau, tai nạn đã điều trị liên tục trong thời gian luật định nhưng khả năng lao động chưa hồi phục.

• Người lao động không có mặt tại nơi làm việc sau thời hạn tạm hoãn thực hiện hợp đồng.

• Người lao động tự ý bỏ việc không có lý do chính đáng từ 05 ngày làm việc liên tục trở lên.

• Người lao động cung cấp thông tin không trung thực khi giao kết hợp đồng, làm ảnh hưởng đến việc tuyển dụng.

Một sai sót phổ biến là doanh nghiệp lấy lý do người lao động làm việc không hiệu quả, không đáp ứng yêu cầu của cấp quản lý hoặc không phù hợp với định hướng kinh doanh để chấm dứt hợp đồng nhưng không có quy chế đánh giá hợp pháp và tài liệu chứng minh.

Đối với trường hợp người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc, quy chế đánh giá mức độ hoàn thành công việc phải được ban hành đúng quy định, có tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở nếu có.

Ngoài ra, doanh nghiệp cần phân biệt việc đơn phương chấm dứt hợp đồng do người lao động không hoàn thành công việc với trường hợp cho người lao động thôi việc do thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc lý do kinh tế theo Điều 42 Bộ luật Lao động 2019. Đây là những căn cứ pháp lý khác nhau, có trình tự và nghĩa vụ riêng biệt.

1.2. Vi phạm thời hạn báo trước

Theo Điều 36 Bộ luật Lao động 2019, khi đơn phương chấm dứt hợp đồng, doanh nghiệp phải tuân thủ thời hạn báo trước, cụ thể:

• Ít nhất 45 ngày đối với hợp đồng lao động không xác định thời hạn.

• Ít nhất 30 ngày đối với hợp đồng lao động xác định thời hạn từ 12 tháng đến 36 tháng.

• Ít nhất 03 ngày làm việc đối với hợp đồng lao động xác định thời hạn dưới 12 tháng.

• Đối với một số ngành, nghề, công việc đặc thù, thời hạn báo trước được thực hiện theo quy định riêng của Chính phủ.

Một số trường hợp pháp luật cho phép doanh nghiệp đơn phương chấm dứt hợp đồng mà không cần báo trước. Do đó, doanh nghiệp cần xác định đúng căn cứ áp dụng thay vì mặc định mọi trường hợp đều phải tuân thủ cùng một thời hạn.

1.3. Chấm dứt hợp đồng trong trường hợp pháp luật không cho phép

Theo Điều 37 Bộ luật Lao động 2019, doanh nghiệp không được đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trong các trường hợp:

• Người lao động đang điều trị, điều dưỡng do ốm đau, tai nạn hoặc bệnh nghề nghiệp theo chỉ định của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền, trừ trường hợp luật định.

• Người lao động đang nghỉ hằng năm, nghỉ việc riêng hoặc nghỉ khác được doanh nghiệp đồng ý.

• Người lao động nữ mang thai; người lao động đang nghỉ thai sản hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi.

Việc không kiểm tra đầy đủ tình trạng nghỉ phép, điều trị hoặc thai sản trước khi ban hành quyết định có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với nguy cơ chấm dứt hợp đồng trái pháp luật.

2. Rủi ro pháp lý khi Công ty chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật

Theo Điều 41 Bộ luật Lao động 2019, khi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật, doanh nghiệp phải thực hiện các nghĩa vụ tài chính tương ứng với từng trường hợp cụ thể.

2.1. Trường hợp phải nhận người lao động trở lại làm việc

Về nguyên tắc, doanh nghiệp phải nhận người lao động trở lại làm việc theo hợp đồng đã giao kết và thực hiện các nghĩa vụ:

• Trả tiền lương cho những ngày người lao động không được làm việc.

• Đóng BHXH, BHYT, BHTN cho thời gian người lao động không được làm việc theo quy định.

• Bồi thường thêm ít nhất 02 tháng tiền lương theo hợp đồng lao động.

2.2. Trường hợp vi phạm thời hạn báo trước

Ngoài các nghĩa vụ nêu trên, nếu doanh nghiệp vi phạm thời hạn báo trước thì phải bồi thường cho người lao động khoản tiền tương ứng với tiền lương theo hợp đồng lao động trong những ngày không báo trước.

Rủi ro bồi thường tiền khi chấm dứt hợp đồng lao động trái luật

2.3. Trường hợp người lao động không muốn trở lại làm việc

Nếu người lao động không có nhu cầu tiếp tục làm việc, ngoài các khoản tiền theo quy định tại Điều 41, doanh nghiệp còn phải trả trợ cấp thôi việc theo Điều 46 Bộ luật Lao động 2019 nếu người lao động đủ điều kiện hưởng.

2.4. Trường hợp doanh nghiệp không muốn nhận lại người lao động

Nếu doanh nghiệp không muốn nhận lại người lao động và người lao động đồng ý, ngoài các khoản phải trả theo quy định và trợ cấp thôi việc nếu đủ điều kiện, hai bên phải thỏa thuận khoản tiền bồi thường thêm ít nhất bằng 02 tháng tiền lương theo hợp đồng lao động để chấm dứt hợp đồng.

Như vậy, tùy từng tình huống, tổng nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp có thể lớn hơn đáng kể so với chi phí dự kiến ban đầu. Đây cũng là lý do doanh nghiệp cần đánh giá rủi ro pháp lý trước khi đưa ra quyết định chấm dứt quan hệ lao động.

3. Các rủi ro khác khi chấm dứt hợp đồng lao động trái luật

Bên cạnh nghĩa vụ bồi thường, doanh nghiệp còn có thể đối mặt với những hệ lụy ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh.

3.1. Nguy cơ bị khởi kiện và phát sinh tranh chấp kéo dài

Người lao động có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp khi cho rằng doanh nghiệp chấm dứt hợp đồng trái pháp luật.

Đối với tranh chấp về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, pháp luật không bắt buộc phải thông qua thủ tục hòa giải của hòa giải viên lao động trước khi yêu cầu Tòa án giải quyết.

Quá trình giải quyết tranh chấp có thể khiến doanh nghiệp phải dành nhiều thời gian chuẩn bị hồ sơ, chứng cứ, tham gia tố tụng và thực hiện các nghĩa vụ theo bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật.

3.2. Nguy cơ bị xử phạt vi phạm hành chính

Tùy hành vi và mức độ vi phạm, doanh nghiệp có thể bị xử phạt hành chính theo quy định pháp luật về lao động, trong đó có Nghị định 12/2022/NĐ-CP.

Cần lưu ý, trách nhiệm xử phạt hành chính và trách nhiệm bồi thường cho người lao động là hai vấn đề độc lập. Doanh nghiệp có thể đồng thời phải thực hiện cả hai nghĩa vụ nếu hành vi vi phạm đáp ứng điều kiện xử lý tương ứng.

3.3. Ảnh hưởng đến uy tín và hoạt động quản trị nhân sự

Tranh chấp lao động thiếu minh bạch có thể ảnh hưởng đến hình ảnh doanh nghiệp trên thị trường tuyển dụng, làm giảm niềm tin của người lao động và gây khó khăn trong việc thu hút nhân sự chất lượng cao.

Đồng thời, việc xử lý nhân sự không công bằng hoặc trái quy định có thể tạo tâm lý bất an trong nội bộ, làm giảm mức độ gắn kết, gia tăng tỷ lệ nghỉ việc và ảnh hưởng đến năng suất lao động.

4. Giải pháp phòng tránh rủi ro khi chấm dứt hợp đồng lao động

Để hạn chế tranh chấp, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình chấm dứt hợp đồng lao động thống nhất, có sự phối hợp giữa bộ phận nhân sự, pháp chế và ban lãnh đạo.

Thứ nhất, rà soát căn cứ chấm dứt hợp đồng. Doanh nghiệp cần xác định chính xác trường hợp chấm dứt theo Bộ luật Lao động 2019 để lựa chọn đúng trình tự, thủ tục và nghĩa vụ pháp lý.

Thứ hai, hoàn thiện hồ sơ và chứng cứ. Các tài liệu cần được lưu trữ đầy đủ, bao gồm hợp đồng lao động, phụ lục hợp đồng, nội quy lao động, quy chế đánh giá công việc, biên bản làm việc, thông báo và tài liệu chứng minh căn cứ chấm dứt.

Thứ ba, tuân thủ thời hạn báo trước và nghĩa vụ thanh toán. Doanh nghiệp phải xác định đúng thời hạn báo trước, thanh toán tiền lương, trợ cấp và các quyền lợi liên quan trong vòng 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt hợp đồng, một số trường hợp đặc biệt được kéo dài nhưng không quá 30 ngày.

Thứ tư, tham vấn luật sư trước khi thực hiện quyết định có rủi ro cao. Đối với trường hợp cắt giảm nhân sự, người lao động giữ vị trí quản lý, người lao động có thời gian làm việc lâu năm hoặc có dấu hiệu tranh chấp, doanh nghiệp nên được luật sư rà soát hồ sơ và tư vấn phương án trước khi ban hành quyết định.

5. Dịch vụ tư vấn pháp lý về chấm dứt hợp đồng lao động của Y&P Law Firm

Y&P Law Firm cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý chuyên sâu trong lĩnh vực lao động và quản trị nhân sự, hỗ trợ doanh nghiệp từ giai đoạn xây dựng phương án chấm dứt hợp đồng lao động đến xử lý tranh chấp và hoàn thiện hệ thống tuân thủ pháp luật.

Các dịch vụ trọng tâm của Y&P bao gồm:

5.1. Tư vấn phương án chấm dứt hợp đồng lao động

Y&P hỗ trợ rà soát căn cứ pháp lý, điều kiện và trình tự chấm dứt hợp đồng trong các trường hợp người lao động không hoàn thành công việc, vi phạm nghĩa vụ, tự ý bỏ việc, tái cơ cấu tổ chức hoặc doanh nghiệp có nhu cầu cắt giảm nhân sự. Trên cơ sở hồ sơ và tình huống thực tế, luật sư đánh giá rủi ro, nghĩa vụ tài chính và đề xuất phương án xử lý phù hợp.

Luật sư Y&P tư vấn chấm dứt hợp đồng lao động

5.2. Soạn thảo và rà soát hồ sơ chấm dứt hợp đồng

Y&P hỗ trợ soạn thảo, rà soát thông báo chấm dứt hợp đồng, quyết định chấm dứt, biên bản làm việc, thỏa thuận chấm dứt hợp đồng, biên bản thanh lý và các tài liệu liên quan, bảo đảm tính thống nhất về căn cứ pháp lý và trình tự thực hiện.

5.3. Tư vấn thương lượng và thỏa thuận chấm dứt hợp đồng

Y&P hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng phương án đàm phán, xác định các khoản thanh toán, quyền lợi và nghĩa vụ của các bên; đồng thời soạn thảo thỏa thuận chấm dứt hợp đồng nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh khiếu nại, tranh chấp sau này.

5.4. Tư vấn và đại diện giải quyết tranh chấp lao động

Đối với các vụ việc đã phát sinh tranh chấp, Y&P hỗ trợ đánh giá hồ sơ, xây dựng phương án giải quyết, tham gia thương lượng và đại diện doanh nghiệp trong quá trình giải quyết tranh chấp theo phạm vi ủy quyền và quy định pháp luật.

6. Câu hỏi thường gặp về chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật

6.1. Công ty có được đơn phương chấm dứt hợp đồng với người lao động đang mang thai không?

Không. Điều 37 Bộ luật Lao động 2019 cấm người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng đối với người lao động nữ đang mang thai, nghỉ thai sản hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Tuy nhiên, cần phân biệt với các trường hợp chấm dứt hợp đồng theo căn cứ khác được quy định tại Điều 34.

6.2. Người lao động có thể khởi kiện công ty khi bị chấm dứt hợp đồng trái luật không?

Có. Người lao động có quyền yêu cầu Tòa án có thẩm quyền giải quyết tranh chấp. Đối với tranh chấp về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, không bắt buộc phải qua thủ tục hòa giải của hòa giải viên lao động trước khi khởi kiện.

6.3. Doanh nghiệp có thể thỏa thuận chấm dứt hợp đồng thay vì đơn phương chấm dứt không?

Có. Khoản 3 Điều 34 Bộ luật Lao động 2019 cho phép chấm dứt hợp đồng theo thỏa thuận của hai bên. Việc thỏa thuận phải bảo đảm tự nguyện, minh bạch, xác định rõ quyền lợi và nghĩa vụ của các bên để hạn chế tranh chấp phát sinh.

Xem thêm: Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động khi nào đúng luật?

Chấm dứt hợp đồng lao động có phải bồi thường không?

Trở về chuyên trang

Bài viết liên quan

Xem tất cả »
Chát Zalo với chúng tôi